Exorcisme — gevallen, medische en kerkelijke perspectieven

Verwijderen duivelbezweerders de kwaadaardige geesten uit de bezetenen, of is bezetenheid een symptoom van geestelijke gestoordheid? De kerk houdt exorcisme achter gesloten deuren, dus wat gebeurt er in werkelijkheid wanneer de duiveljager komt?

Robbie Mannheim was een gewone Amerikaanse 14 jaar oude jongen, totdat zijn tante Harriet stierf. Ontdaan probeerde de jongen contact met haar te zoeken door zijn Ouija Bord te gebruiken — hij en zijn tante hadden er uren mee doorgebracht om in contact te komen met de doden toen ze nog leefde. Kort daarna werd de jongen duivelachtig, schold voortdurend en er ontstonden spontaan snedes in zijn lichaam.

De hevig bezorgde ouders waren ervan overtuigd dat hun kind door de duivel bezeten was, alsook een priester toen hij probeerde om de geest uit de jongen te verwijderen door een exorcisme uit te voeren. Toen de priester zong: “red ons van het kwade” draaide de jongen zijn hand uit de dwangbanden en haalde uit met een losse beddeveer. De priester kreeg meer dan 100 hechtingen voor de wond die over zijn hele arm liep.

Strikt geheim

Dit was slechts een deel van de hel van vier maanden (januari tot april 1949) voor een jongen wiens echte naam strikt geheim blijft. Zijn familie woonde in Mount Rainier, een buitenstadje van Washington DC. Het nieuws van de duivelverdrijving werd op 20 augustus 1949 in de Washington Post geplaatst, nadat een uitgelekt verhaal in The Catholic Review was verschenen. Het verhaal inspireerde William Peter Blatty, die toen student was aan de Universiteit van Georgetown, en die de bestseller The Exorcist schreef. Blatty benaderde William Bowdern, een van de priesters die bij de exorcisme betrokken was. De priester weigerde echter om gegevens over dit geval te verstrekken.

Bowdern had tijdens de exorcisme een dagboek bijgehouden en een kopie daarvan kwam in 1986 terecht in de handen van de schrijver Thomas Allen.

Hij las hoe een team van Jesuïeten een aantal duivelverjagingen had uitgevoerd door te bidden en de jongen te besprenkelen met wijwater gedurende een periode van een maand. Robbie’s bezetenheid vond ’s nachts plaats en duurde tot de zonsopgang. De snedes die op de borst van de jongen waren verschenen, zagen eruit als krassen die door dorens waren gemaakt, en de woorden HEL en WROK verschenen in bloed.

Strijd tegen de duivel

De priesters baden bijna voortdurend in het Latijn. Ze geloofden dat Christus hierdoor zou verschijnen om de Duivel te bestrijden. Op Paasmaandag in 1949 — na 24 nachten — herstelde Robbie zich. Hij opende zijn ogen en zei: “Hij is weg”.

Volgens medische deskundigen had Robbie kunnen lijden aan de volgende psychologische aandoeningen:

• Automatisme — het handelen op een mechanische of onvrijwillige manier, een kenmerk van sommige vormen van schizofrenie.
• Gilles de la Tourette’s Syndroom — een persoonlijkheidsstoornis waarbij slachtoffers ongecontroleerd schreeuwen, grommen, stuiptrekken en ongewild vloeken.
• Bezeten dwangneurose — angstaanvallen die weinig met de eigenlijke gebeurtenis te maken hebben, of een terugkerende sterke neiging om onnodige of niet relevante handelingen uit te voeren.

De doktoren die Robbie onderzochten hadden geen bewijs van zulke symptomen gevonden.

Allen spoorde Robbie op die nu een getrouwde man was van in de 50 en zelf kinderen heeft. Allen’s conclusie was dat Robbie “een onschuldig slachtoffer van verschrikking” was “…van een vreemde en onbegrijpelijke gebeurtenis, wiens culturele en psychologische wortels dieper zitten dan die van het Christendom”.

In onze eeuw is het Christendom verdeeld over exorcisme. Aan de ene kant wilde het afstand nemen van de praktijk door nauw met psychiaters en doktoren samen te werken, en rapporten te laten uitvoeren om licht te werpen op dit verschijnsel. Aan de andere kant heeft de katholieke kerk deze praktijk in de doofpot gestopt ondanks het feit dat paus Johannes Paulus II in 1982 bij een jonge vrouw de duivel zou hebben verjaagd.

Pater Gabriele Amorth is een van de weinige exorcisten die zijn werk wil bespreken. Deze priester uit Rome beweert dat hij wel 50.000 duiveluitdrijvingen heeft uitgevoerd, maar denkt dat slechts 84 echte gevallen van bezetenheid waren. Volgens hem zijn aanduidingen van bezetenheid dat iemand onnatuurlijk sterk wordt, xenolalia (het spreken van een vreemde taal die hij of zij helemaal niet kent) en het onthullen van onbekende feiten over mensen.

De kerk en het exorcisme

De volgende passages zijn genomen uit een instructie voor exorcisme die door de Eerwaarde Robert Mortimer, de bisschop van Exeter, werd uitgeschreven en in 1972 werd gepubliceerd.

• Onbekende “geïnteresseerde” verslaggevers mogen vanwege het spirituele gevaar waarin ze zich begeven niet aanwezig zijn.
• Doktoren en psychiaters moeten acties van de kerk erkennen.
• Als het exorcisme plaatsvindt in een huis, moeten dieren en kinderen verwijderd worden.
• Kinderen moeten gezegend worden voordat de dienst begint.
• De bezetene… mag onder geen beding alleen gelaten worden en er moeten tenminste twee mensen, die de kracht hebben om geweldadige activiteit tegen te houden, bij hem blijven.

De officiële kijk op de zaak

Een rapport over exorcisme werd samengesteld voor de Church of England in 1972 door een commissie waar katholieke afgevaardigden en een psychiatrisch adviseur bij betrokken waren. Hoewel het rapport bezetenheid aan de kaak wilde stellen, bevestigde het dat op bepaalde plaatsen de duivel werd verbannen en verklaart dat “inmenging door de duivel… normaal is op ontheiligde plaatsen… en ook in verband met séances”. Het uitdrijven van de duivel bij mensen was “hoogst twijfelachtig”. Volgens het rapport moet alleen een priester worden geraadpleegd als laatste redmiddel.

Kanunnik Dominic Walker uit Brighton leidt de Christelijke Exorcisme Studiegroep. Hij is een ervaren adviseur op het gebied van exorcisme maar kan zich persoonlijk slechts zeven ware gevallen tijdens zijn priesterschap herinneren. “Gewoonlijk is advies en een gebed het enige dat nodig is.” Hij gelooft dat sommige geestelijken mensen kunnen aanpraten bezeten te zijn.

Dit was het geval met Michael Taylor uit Ossett in Yorkshire. Op 6 oktober 1974 vermoordde Taylor zijn vrouw, en stroopte haar gezicht er met zijn blote handen van af. Taylor, die gelukkig getrouwd was, had een exorcisme die de hele nacht duurde ondergaan. Pater Peter Vincent van de St. Thomas Parochie in Gawber bij Barnsley voerde de exorcisme uit en werd geholpen door een methodistische predikant en zijn vrouw. Ze verdreven bij Taylor 40 demonen op een na: moord.

Moordmaniak

Taylor werd niet schuldig bevonden aan moord wegens ontoerekeningsvatbaarheid. Hij hoefde niet naar de gevangenis en werd veroordeeld tot opsluiting in een inrichting. Zijn advocaat gaf de schuld aan “een groep… die neuroses aan een neuroticus gaven en binnen enkele dagen was hij een zelfmoordmaniak”.

In januari 1995 dwong een 43 jaar oude Canadese vrouw, Ana Maria Canhoto, haar twee jaar oude kleindochter om water te drinken. Canhoto geloofde dat het kind door de duivel bezeten was en dat het water de geest kon verdrijven. Tijdens de exorcisme stikte het kind in haar eigen overgeefsel. Canhoto kreeg een gevangenisstraf van twee jaar voor de moord op haar kleindochter.

Omdat ze deze gevaren wel inzien, laten sommige religies de rituele exorcisme voor wat ze zijn en stappen over op diensten voor bevrijding en zegening. Tegelijkertijd trekken de Pinkstergemeenschappen en fundamentalistische kerkgenootschappen steeds meer congregaties aan voor hun “genezende” diensten die onmiddellijke bevrijding van de duivel “garanderen”.

Critici houden vol dat zulke diensten diegenen aantrekken die slechts de aandacht op zichzelf willen betrekken. Gelijksoortige argumenten kunnen worden gebruikt om individuele gevallen uit te leggen, maar ze kunnen niet de verklaringen van rationeel denkende mensen uitleggen die getuige waren van nog angstigere en kennelijk onverklaarbare gebeurtenissen tijdens een exorcisme.

Volgens Thomas Allen staan er in Pater Bowdern’s dagboek negen Jesuïeten die getuige waren van Robbie’s bezetenheid. Allen ontdekte ook een kerkverslag over het exorcisme dat door 48 getuigen werd getekend.