Paaseiland - Rapa Nui
De ligging van het eiland en de oorspronkelijke vlag van het eiland Reimiro genaamd
Paaseiland is het meest geïsoleerde bewoonde eiland ter wereld. Het is tevens één van de vreemdste plaatsen op de aardbol. Paaseiland ligt ongeveer tussen Chili en Tahiti in. Het driehoekig gevormde eiland bestaat voornamelijk uit vulkanisch gesteente. Langs de kust vinden we kleine koraalformaties, maar het ontbreken van echte koraalriffen heeft de zee rond het eiland vrij spel gegeven. Langs de kustlijn vinden we veel uitlopers van vulkanen en grotten. De enige zandstranden bevinden zich aan de noordoost kust.
Strand van Ovahe, Noordkust.
De bewoners van deze aantrekkelijke maar tegelijk ook mysterieuze plaats noemden hun land Te Pito o TeHenua, de navel van de wereld.
Het eiland ligt in het zuiden van de Stille Oceaan ca. 3500 km. ten westen van Zuid-Amerika, ca. 3800 km. ten zuidoosten van Tahiti, ca. 6500 km. ten zuiden van Hawaï en ca. 5500 km. ten noorden Antarctica. Het dichtst bijzijndste bewoonde eiland ligt op een afstand van 1900 km. Dit eiland heet Pitcairn en het is de plaats waar de muiters van de Bounty in 1790 hun toevlucht zochten.
Lucht opname van Paaseiland.
Archeologische bewijzen duiden erop dat het eiland in het jaar 400 na Chr. ontdekt is door de Polynesiërs.
In 1722 zag een Nederlandse ontdekkingsreiziger met de naam Jacob Roggeveen het eiland en hij bracht er een bezoek aan. Dit was op een zondag, Paaszondag, en die naam is blijven hangen. (Isla de Pascua in het Spaans).
Hij ontdekte op het eiland drie aparte groepen mensen: met een donkere huid, met een rode huid en een erg bleke groep met rood haar.
De Polynesische naam voor het eiland luidt Rapanui. Deze naam is aan het eiland gegeven door een Tahitiaanse bezoeker in de 19de eeuw die zei dat het er veel leek op het Tahitiaanse eiland Rapa maar dan groter, Nui.
De bewoners zijn van Polynesische afkomst, maar antropologen hebben dit jarenlang bestreden. Sommige beweren dat de eilandbewoners afstammen van Zuid-Amerikaanse zeevaarders die zich op het eiland gevestigd hebben.
Veel reizigers die het eiland bezocht hebben troffen een verspreidde bevolking aan die zich niets meer herinnerden van een eventuele cultuur en zonder verbinding met de buitenwereld.
De bewoners waren een makkelijke prooi voor slavenhandelaars die zelfs het laatste beetje aanwezige cultuur vernietigden.
De Moai
Als we aan Paaseiland denken, herinneren we ons vaak de enorme gebeeldhouwde figuren- monolieten- die langs de kustlijn staan.
Ze worden Moai genoemd en zijn gemaakt van gesteente dat op het eiland gevonden werd.
De Moai zijn over het gehele eiland te zien in verschillende vormen, afmetingen en fases van afwerking. Veel Moai zijn onafgewerkt achter gebleven in de steengroeve. Niemand weet wat het doel van deze beelden geweest is maar wetenschappelijke onderzoekers hebben in samenwerking met de plaatselijk bevolking vastgesteld dat de Moai gemaakt werden door de voorouders van de huidige bewoners.
Ron Fisher heeft na zijn werk op Paaseiland gezegd dat de volgende verklaring mogelijk is voor de beelden. Er waren twee soorten mensen, namelijk de Lang Oren en de Kort Oren. De Kort Oren werden als slaven gebruikt door de Lang Oren die de Kort Oren dwongen om de Moai te maken. Na vele generaties werden de Lang Oren verrast en gedood door de Kort Oren, hetgeen het abrupte einde van het beeldhouwwerk verklaart.
Sommige Moai kijken
uit over de zee. De meesten kijken echter
landinwaarts en waken over de dorpen.
Veel van de beelden
werden tot aan de schouders
begraven en leken daarom op lichaamsloze
hoofden.
Alle Moai raakten tijdens stammen oorlogen 250 jaar geleden beschadigd.
Velen daarvan zijn sinds het begin van de jaren "50 gerestaureerd.
Ze zitten op een met lava bestrooide helling en lijken op het punt te staan om te vertellen over een lang geleden verloren gegane beschaving die hen gecreëerd heeft. De Moai waren de perfecte gelijkenis met hun voorouders. De mensen van Rapa Nui aanbaden hun voorouders en ze hadden maar één plicht- het aanbidden van hun oppergod Make-Make.
De Moai werden voor het eerst door Thor Heyerdahl in de 50-er jaren opgegraven en gefotografeerd.
AHU
Moai zittend op platforms, ceremoniële altaren genaamd Ahu.
Ahu Akivi is een speciale heilige plaats.
Ahu Akivi is een heiligdom en observatorium van de hemel dat gebouwd is in 1500 na Chr. en het was het eerste gerestaureerde object op Paaseiland. De werkzaamheden werden gedaan door de archeologen William Mulloy en Gonzalo Figueroa. Zoals ook het geval is met vele andere religieuze structuren op Paaseiland is ook hier sprake van een astrologische precisie bij de bouw: de zeven beelden kijken naar het punt waar de zon ondergaat tijdens de zonnewende.
Ze zijn ook uitgelijnd met de maan.
Ahu Akivi is in meer opzichten een ongebruikelijke plaats. Een lage Ahu draagt zeven beelden die ongeveer gelijk zijn in hoogte en stijl. De plaats is vreemd omdat hij ver landinwaarts is en de beelden staan opgesteld met hun gezicht naar de oceaan. Het is de enige plaats waar dat is gedaan. Net als op andere plaatsen op Paaseiland werden de beelden aangetroffen alsof ze van de Ahu waren afgeslagen. In 1960 besteedde archeoloog William Mulloy en zijn team er veel tijd aan om de beelden terug te plaatsen in hun oorspronkelijke positie.
Tijdens de werkzaamheden werden er veel crematie putten achter de Ahu gevonden. De putten bevatten botfragmenten, schelpen, visgerei en stukken lavaglas. Of dergelijke plaatsen regelmatig gebruikt werden voor crematies of begrafenissen is niet met zekerheid vast te stellen. Op andere plaatsen werden menselijke overblijfselen in de Ahu's aangetroffen, maar men neemt aan dat deze begrafenissen plaats hebben gevonden nadat de beelden waren omgegooid.
De folklore verhaalt dat de zeven Moai staan voor de zeven jonge ontdekkingsreizigers die door de Polynesische koning Hotu Matu'a werden uitgezonden om een nieuw thuis voor hem en zijn volk te zoeken. Het zijn de enige Moai die naar de zee kijken.
Het is heel goed mogelijk dat deze stenen reuzen de zeven ontdekkingsreizigers symboliseren, maar niemand weet het zeker. Net zoals niemand een antwoord heeft op de vraag wat of wie ze voorstellen of waarom er maar zo weinig naar de zee gericht staan.
De algemeen aanvaarde theorie luidt dat de stenen beelden werden gebouwd om Polynesische goden en overleden voorouders te vereren. De meeste wijzen op bouw in de 14de en 15de eeuw, ofschoon er ook beelden aangetroffen werden die waarschijnlijk in de 10de eeuw opgericht zijn.
Hun functie was, zoals men aanneemt, het beschermen van een dorp of begraafplaats. Het zou ook kunnen dat ze gediend hebben als symbool voor een dorp of familie.
De zeven beelden van Ahu Akivi zijn ongeveer 4,8 meter hoog met een gewicht van 18.000 kg. De grootste Moai van het eiland is meer dan 9 meter hoog. Moai met een lengte tussen 3,6 en 6 meter komen het meest voor. Zelfs de kleinste Moai die je tegen kunt komen op het eiland zijn minstens 1,8 meter hoog.
De Ahu van Paaseiland variëren in lengte- de langste is 90 meter, terwijl er ook zijn met een enkele Moai die maar een paar meter lang zijn. Elke Ahu heeft een gemetselde basis die langzaam oploopt tot een hoog terras waarop de Moai geplaatst zijn. Sommige terrassen zijn 4,5 meter hoog. Ze zijn allemaal tamelijk breed. De Moai hebben aan hun basis een afmeting van 3 meter bij 2,5 meter.
Het vulkanische gesteente van het eiland is zachter en lichter dan het meeste andere gesteente, maar zelfs de kleinste Moai weegt nog enkele duizenden kilo's. Enkele Moai worden geschat op een gewicht van 80.000 tot 90.000 kg.
Veel van de Moai- er zijn er honderden gevonden- staan op kilometers afstand van de steengroeve waar ze uitgehakt werden. Hoe konden zo weinig mensen ze over die afstanden verplaatsen zonder ze te breken?
En als ze de beelden verplaatst hadden hoe kregen zij ze dan op hun voetstuk? Zelfs vandaag zou het met gespecialiseerd gereedschap nog een moeilijke opgave zijn.
Theorieën over het verplaatsen van de Moai.
Veel mensen van Rapa Nui geloven dat de beelden verplaatst werden door mana, een magische kracht. Grote koningen in lang vervlogen tijden gebruikten simpelweg hun mana om de Moai te bevelen hun plaats in te nemen. Mana is een woord en begrip dat vaak gebruikt wordt in het gebied van de zuidelijke zeeën. De mensen van Rapa Nui geloven ook dat de Moai zelf mana bezaten. Dit kwam pas in de beelden als hun witte koraalogen werden geplaatst. De beelden gebruikten de mana om de mensen te beschermen. Nu heeft geen enkel beeld nog ogen van koraal en dus is de mana weg.
De tussenkomst van buitenaardsen- de beroemde schrijver Erich von Däniken suggereert dat een kleine groep "intelligente wezens" op het eiland gestrand is en zij hebben de bevolking geleerd hoe zij robotachtige beelden moesten maken. Zijn voornaamste drijfveer voor deze theorie is dat de steensoort niet op het eiland gevonden zou zijn.
Andere theorieën gaan uit van de mogelijkheid dat de beelden door de mensen over een laag van wortels en zoete aardappels geduwd zijn.
De algemeen aanvaarde theorie is echter dat de beelden vervoerd werden op sleeën of houten rollen. Vervolgens werden ze met behulp van stapels stenen en lange balken rechtop gezet.
Thor Heyerdahl wiens boeken Kon-Tiki en Aku- Aku grote interesse in Paaseiland opwekten, leidde een experiment waarbij aangetoond werd dat een staande beeld verplaatst kon worden met behulp van touwen. Dit experiment werd echter uitgevoerd op een vlak stuk grond en over een korte afstand. Deze theorie werd dus algemeen afgewezen net zoals zijn theorie dat de eilanden van oost naar west vanuit Zuid Amerika werden bewoond in plaats van west naar oost vanuit Zuidoost Azië.
Op enkel na zijn alle Moai gemaakt bij Rano Raraku, een vulkaangebied met een kratermeer. Het is een vreemde plaats. Rond Rano Raraku staan 394 Moai in elke fase van ontwikkeling. Sommige zijn gevallen- een vertrouwde aanblik op het eiland- en andere lijken alleen te bestaan uit een hoofd hoewel het volledige figuren zijn die in de loop der tijden door grond bedekt zijn. Het lijkt er op dat de arbeiders van Rano Raraku om mysterieuze redenen hun gereedschappen in het midden van hun projecten hebben neergelegd waardoor het maken van de Moai plotseling stopte.
Rongo-Rongo
Rongo-rongo is het op hiërogliefen lijkende schrift van Paaseiland. Het is sinds de ontdekking ervan een raadsel gebleven. Gedurende meer dan honderd jaar zijn er meningsverschillen geweest over de betekenis en de bron van deze raadselachtige tekens.
Kleitablet met Rongo-rongo.
Er bestaan maar 21 kleitabletten die verspreidt zijn over diverse musea en privé verzamelingen. Kleine, opmerkelijk regelmatige hiërogliefen, van ongeveer een centimeter hoog en opmerkelijk mooi gestileerd, zijn met kleine groeven over de gehele lengte van de tabletten gegraveerd. De mondelinge overlevering zegt dat er stukjes lavaglas of haaientanden werden gebruikt om de tekens te maken, het schrift zou geïntroduceerd zijn door de eerste kolonisten onder leiding van Hotu Matu'a. Tenslotte is opgevallen dat van de 21 tabletten er drie zijn die dezelfde tekst hebben zij het met een iets andere spelling. Dit werd ontdekt door drie schooljongens uit St.Petersburg (toen nog Stalingrad) vlak voor de Tweede Wereldoorlog.
In 1868 zonden pas bekeerde bewoners van Paaseiland een lange streng menselijk haar dat om een oud stuk hout gewikkeld zat als teken van respect naar Tepano Jaussen, de bisschop van Tahiti. De bisschop onderzocht het geschenk en toen hij de streng haar verwijderde ontdekte hij dat het kleine stuk hout bedekt was met hiërogliefen.
De opgetogen bisschop schreef aan Vader Hippolyte Roussel op Paaseiland en spoorde hem aan om alle tabletten die hij kon vinden te verzamelen en aan de plaatselijke bevolking te vragen of het mogelijk was om deze te vertalen. Er was slechts een handvol overgebleven van de honderden waar een paar jaar eerder verslag van was gedaan.
Sommige vertelden dat ze verbrand waren om de zendelingen een plezier te doen omdat deze er kwade relieken uit duivelse tijden inzagen. Anderen vertelden dat de rest verstopt was om ze te behoeden voor vernietiging. Welke zijde moeten we geloven? Broeder Eyraud stierf in 1868 zonder de tabletten ooit tegen iemand anders te hebben genoemd, zelfs niet tegen zijn goede vriend Vader Zumbohm, die verbaasd was over de ontdekking van de bisschop. De bisschop vond al snel een arbeider van Paaseiland die op Tahiti werkzaam was, deze beweerde dat hij in staat was om de tabletten te lezen. Hij beschrijft hoe deze arbeider, met de naam Metoro, de tabletten wendde en keerde om het begin te vinden, waarna hij de inhoud begint te zingen.
De schrijfrichting is uniek. Je begint linksonder in de hoek, je leest van links naar rechts en aan het einde van de zin keer je de tablet om voordat je met de volgende regel begint. De indeling van de hiërogliefen is op elke regel andersom. Stelt u zich maar een boek voor waarvan iedere regel van achteren naar voren en ondersteboven gedrukt is. En dat is precies de manier waarop de tabletten zijn beschreven. Jaussen was niet in staat om de tabletten te ontcijferen.
Er zijn veel op dieren lijkende tekens, vooral vogels maar ook vissen en hagedissen. Het meest voorkomende teken lijkt veel op een fregatvogel, dit was het onderwerp van een geloofsovertuiging op het eiland en de vogel werd in een adem genoemd met Make-Make, de oppergod.
Als je de tabletten met dezelfde tekst vergelijkt en je analyseert herhaalde groepen tekens realiseer je je dat het schrijven gebonden was aan regels. De schrijver kon verkiezen om een teken aan de tekst te koppelen, maar niet op zomaar een manier. Je kon een mannetje graveren op een staande manier met hangende armen gevolgd door een ander teken of hetzelfde mannetje met het volgende teken in zijn hand. Je kon of een simpel teken graveren dat apart van de tekst stond of hetzelfde teken maar dan 90 graden gedraaid en het volgende teken er boven op zetten.
Al wat we kunnen hopen is dat we eens twee of drie regels van de tablet die we Mamari noemen kunnen vertalen. Aan deze tabletten kunnen wij duidelijk zien dat ze met de maan te maken hebben. Op Paaseiland zijn verschillende versies van de oude maankalender aangetroffen.
Petrogliefen.
Op het eiland worden op alle plaatsen waar het maar mogelijk is petrogliefen aangetroffen. De favoriete plaatsen zijn de gladde gebieden waar lava gestroomd heeft, (in het Rapanui worden deze papa genoemd) of op gladde basaltblokken. De meeste van dergelijke oppervlakten vinden we in de kustgebieden en ze worden geassocieerd met plaatsen met een grote ceremoniële waarde. Sommige belangrijke Ahu hebben, als onderdeel van hun structuur, elegant gegraveerde basaltstenen (pa'enga) met daarop petrogliefen. Schilderingen overleven in grotten of in sommige stenen huizen in 'Orongo waar ze beschermd zijn tegen de invloeden van de natuur.
Op Paaseiland zijn duizenden petrogliefen gevonden. Velen daarvan laten afbeeldingen zien van dieren, vogels of vreemd uitziende vogelmensen.
Een van de beroemdste motieven op Paaseiland is dat van de vogelman- een afbeelding van een schepsel dat half vogel en half mens is. Dit schepsel was nauw verbonden met gebeurtenissen die plaats vonden tijdens rituele ceremonies bij de heilige plaats 'Orongo. Een beetje achtergrondkennis van de cultuur is nodig om dit ongebruikelijke ritueel te verklaren.
Nadat de werkzaamheden aan de beelden tot een eind waren gekomen vlak voor de invasie door Peruviaanse slavenhandelaars werd de sekte van de Vogelman (Tangata Manu) opgericht. De vogelman werd gezien als vertegenwoordiger van de Schepper-God Make-Make op Aarde en na verloop van tijd kwam deze sekte wat macht betreft zelfs boven koning Ariki te staan.
Eens per jaar kwamen vertegenwoordigers van elke familie bij het ceremoniële dorp 'Orongo bij elkaar om naar een nabij gelegen eiland, Motu Nui, te zwemmen en daar op zoek te gaan naar het ei van de Sooty Tern. Na de terugkeer werd het ei aan de familie leider gegeven die dan de titel Tangata Manu kreeg. Deze ging vervolgens naar Mataveri van waaruit hij in processie naar de zuidwest helling van de Rano Raraku werd gebracht. Hier bleef hij een jaar in afzondering. Het vogelman ritueel was nog steeds in gebruik toen de Europeanen op Paaseiland arriveerden. Dit is dan ook de reden dat het ritueel zo goed gedocumenteerd kon worden. Onlangs heeft men deze ceremonie in de film Rapa Nui met Kevin Costner kunnen zien.
Hanga Roa is een bruisende en vriendelijke gemeenschap waar bijna alle bewoners (ca. 2800) wonen omdat het de enige plaats op het eiland is met elektriciteit en stromend water. De interessantste souvenirs die er gemaakt worden zijn de miniatuur Moai, gesneden uit hout of steen. Sommige hiervan zijn verkrijgbaar in een lengte van 1,8 meter.
Moai Kavakava
Houten beeld van een
uitgemergelde man
wiens ribben en wervels groteske afmetingen
hebben. Er wordt gezegd dat het beeld de
dode voorouders vertegenwoordigd.
Volgens de plaatselijke overlevering werd stamhoofd Tuu-ko-ihu met twee van de hierboven afgebeelde geesten geconfronteerd. Deze Aku-Aku verschenen later in een droom aan hem.
Andere onderwerpen voor houtsnijwerk zijn: vrouwenfiguren (moai pa'a pa'a), peddels (rapa), knuppels (ua), wandelstokken ('ao), hagedissen en afbeeldingen van de vogelman (tangata manu).
Vandaag de dag staan de meeste houtsnijwerken in musea over de gehele wereld- ontvreemd uit het land waar ze thuishoren. De eilandbewoners snijden deze beelden nog steeds, waarmee ze bewondering en respect krijgen van bezoekers aan het eiland.
Tatoeages
Het dragen van tatoeages op diverse lichaamsdelen is een populair gebruik.
Kannibalisme
Iedere bewoner van het eiland weet dat zijn voorouders kai-tangata, menseneters, waren. Sommige maken er grapjes over, anderen zijn beledigd als ze aan deze barbaarse tijd worden herinnerd.
Volgens Vader Roussel verdween het kannibalisme pas na de invoering van het Christendom. Kort hiervoor hadden de bewoners nog een aantal mensen opgegeten inclusief twee Peruviaanse handelaars. Kannibalistische feesten werden op afgelegen plaatsen gehouden. Vrouwen en kinderen werden zelden toegelaten. De mensen vertelden Vader Zumbohm dat de tenen en vingers de lekkerste hapjes vormden.
De gevangenen die als maaltijd aangewezen waren werden in hutten voor het heiligdom opgesloten. Hier werden ze gehouden tot ze aan de goden geofferd konden worden.
Het plaatselijke kannibalisme was niet alleen een religieus ritueel of een uitdrukking van wraak, het werd ook aangewakkerd door de trek in menselijk vlees. Het was dan ook heel normaal dat iemand gedood werd omdat de dader trek had in vers vlees. (De mens was het enige grote zoogdier waarvan het vlees voorhanden was). Vrouwen en kinderen waren de belangrijkste slachtoffers van deze onverbeterlijke kannibalen. De vergeldingen die op dergelijke misdaden volgden waren verschrikkelijk omdat een daad van kannibalisme tegen een familielid een verschrikkelijke belediging was voor de gehele familie. Zoals ook gebruikelijk was bij de oude Maori's, waren degene die meegedaan hadden aan een "maaltijd" gerechtigd om tegen de familieleden van het slachtoffer te zeggen: "Je vlees zit tussen mijn tanden." Zulke opmerkingen konden een vlaag van moorddadige woede oproepen bij de families van de slachtoffers.
De bereikbaarheid van Paaseiland.
Paaseiland mag dan afgelegen zijn, het is zeer makkelijk te bereiken.
LanChile, de nationale luchtvaartmaatschappij van Chili vliegt er twee maal per week heen vanuit Santiago, de hoofdstad van Chili en tweemaal per week vanaf Tahiti. Het eiland maakt sinds 1852 deel uit van Chili.
Veel lokale hoteleigenaren komen naar Mataveri Airportto om de toeristen te verwelkomen.
De landingsbaan is van uitstekende kwaliteit omdat de NASA de bestaande baan heeft verbeterd om te dienen als noodlandingsplaats voor de spaceshuttle.
