Herinneringen aan vorige levens.

De meesten van ons weten niet wat er na onze dood met ons gebeurt. Voor naar schatting één miljard mensen staat echter vast dat de ziel naar de aarde terugkeert. Maar zijn er bewijzen voor reïncarnatie?

Op een heuvel boven het Turkse dorpje Hancagiz draaide Engin Suncur zich naar zijn ouders om en zei, "Ik kan het dorp zien waar ik vroeger gewoond heb." Zij wisten echter dat hij met hen alleen maar in Tavla had gewoond, vier kilometer van Hancagiz.

Wat het twee jaar oude jongetje bedoelde, was dat hij in een vorig leven in Hancagiz had gewoond. Omdat de Sungnrs Alevi Moslems zijn die in reïncarnatie geloven, reageerden ze met nieuwsgierigheid in plaats van hoon.

"Wiens zoon ben je?" vroegen ze. "Ik ben Naif Çiõek," antwoordde hij. Daarna vertelde hij hen over gebeurtenissen uit zijn vorige leven, inclusief het feit dat hij kort voor zijn dood naar Ankara was geweest. Engin vroeg zijn ouders met hem naar Hancagiz te gaan.

Familie-bijeenkomst.

De Sungurs hadden nog nooit van Naif Çiõek gehoord en zeiden nee. Maar enige tijd later stond Engin plotseling tegenover de dochter van de dode man, Gülhan Çiõek, die in Tavla naar school ging. Hij sprak haar onmiddellijk aan als "mijn dochter", en vertelde het geschrokken meisje dat hij haar vader was. Vóór dit incident was er geen contact tussen de twee gezinnen geweest, maar nu besloot Engins moeder om met Engin naar Hancagiz te gaan om de rest van de familie te ontmoeten. Engin noemde Naif Çiõeks weduwe onmiddellijk "mijn vrouw" en noemde vervolgens zeven andere leden van de familie bij naam. Het jongetje wees een stuk land aan dat volgens hem in zijn vorige leven aan hem had toebehoord. Dat bleek te kloppen. Hij wist ook accuraat te beschrijven hoe hij was aangereden door een achteruit rijdende vrachwagen met zijn zoon aan het stuur.

Het bleek dat Naif inderdaad naar Ankara was geweest om naar de dokter te gaan, net zoals Engin had gezegd, en dat hij in december 1979, kort na het voorval, op 54-jarige leeftijd was overleden. Engin werd bijna drie jaar later geboren, op 8 oktober 1982.

Het verhaal van Engin is maar één van zo'n 2000 soortgelijke gevallen die door Dr. Stevenson werden bestudeerd gedurende zijn 30-jarige onderzoek naar het bestaan van reïncarnatie. Volgens Dr. Stevenson heeft hij een grote hoeveelheid informatie aangeboden gekregen als bewijzen van vorige levens, van déjà vu- het mysterieuze gevoel dat een vorige ervaring zich in het heden herhaalt- tot informatie over een vorig leven dat door een medium werd verschaft.

Spontane herinneringen.

Dr. Stevenson is van mening dat veel van deze informatie terzijde kan worden gelegd, of omdat de herinneringen te onduidelijk zijn, of omdat ze niet geverifiëerd kunnen worden.

Engin Sungurs geval is echter een andere zaak. Dr. Stevenson is tot de ontdekking gekomen dat spontane herinneringen aan een vorig leven bij jonge kinderen over het algemeen helderder en completer zijn dan bij volwassenen. Maar wat belangrijker is, de verschafte informatie kan vaak gestaafd worden door de families en door de plekken waar het kind aan refereert, te bezoeken.

In een typerend geval van dit soort begint het kind over herinneringen aan een vorig leven te spreken als hij tussen de twee en vier jaar oud is- vaak zodra hij kan praten. Deze herinneringen vervagen vervolgens rond de leeftijd van zes of zeven. Vaak volhardt het kind in zijn beweringen, ook als hij geen steun vindt bij familie.

De herinneringen gaan dikwijls gepaard met gebaren en spraakpatronen die bij de persoon in het vorige leven passen. In het geval van Engin, bijvoorbeeld, merkte Naifs weduwe op dat het kind zich gedroeg en praatte als een volwassene en tijdens het praten zijn hand op dezelfde manier bewoog als haar overleden man deed.

Zo op het eerste gezicht lijkt het alsof Engins opmerkelijke herinneringen zijn ontstaan omdat een deel van de persoonlijkheid van Naif overleefde en zich in het jongetje manifesteerde. Sommige parapsychologen beweren echter dat hier een volkomen natuurlijke verklaring voor is.

De meeste gevallen van spontane herinnering komen voor in culturen waar men sterk in reïncarnatie gelooft. Ze vinden plaats binnen enkele jaren na de dood van de vorige persoon en niet ver van waar hij leefde.

Voor sommigen betekent dit teveel toeval. Of het hele gezin is onbewust met een "denkbeeldige creatie" bezig- de ouders prenten hun kind het idee van een vorig leven in, waarna het kind op de details doorfantaseert- of er is sprake van bedrog.

In een aantal gevallen in India, waarbij kinderen uit arme gezinnen betrokken waren die beweerden bij een hogere kaste te hebben gehoord, is wel gesuggereerd dat de ouders het geheugen van het kind "gevoed" hadden om er financieel een slaatje uit te slaan. Maar, zoals Dr. Stevenson ook zegt, zelfs als dat waar was, geeft dat nog geen verklaring voor de talrijke gevallen waarin het kind en zijn familie ver weg van de overledene woonden en geen enkele connectie met of kennis over hem hadden.

Er bestaan ook bewijzen dat herinneringen aan vorige levens in westerse culturen voorkomen, waar men over het algemeen niet in reïncarnatie gelooft. En onafhankelijk van hun mening over het onderwerp, lijken veel mensen in staat om herinneringen aan een vorig leven op te roepen als ze gehypnotiseerd worden.

Regressie naar een vorig leven.

De meerderheid van de onderzoekers- inclusief Dr. Stevenson- wantrouwt deze methode- die bekend staat als "regressie naar een vorig leven"- omdat volwassenen onder hypnose op overtuigende manier een andere identiteit kunnen aannemen die volkomen losstaat van hun dagelijks leven en op pure fantasie berust.

Aan de andere kant komen sommige mensen die beweren beroemde historische figuren te zijn geweest, met details tevoorschijn die ze volgens hen niet in hun tegenwoordige leven hebben kunnen leren. Sceptici stellen daar tegenover dat het onderbewuste opmerkelijk goed in staat is om informatie op te slaan die door lezen, televisiekijken, en zelfs door achtergrond-conversaties verworven wordt. Het onderbewuste kan informatie over een bepaalde historische figuur of periode absorberen en dit dan gebruiken om herinneringen aan een vorig leven te creëren- een proces dat "cryptomnese" heet.

Andere twijfelaars beschouwen herinneringen aan een vorig leven als het gecombineerde resultaat van suggestieve vragen van de therapeut en een rijke fantasie van de persoon in kwestie. Het is mogelijk dat zijn geest in een veranderde staat van bewustzijn de therapeut graag een plezier wil doen en daarom die antwoorden geeft die hij denkt dat de therapeut graag wil horen. Dat dit inderdaad zeer goed mogelijk is, wordt regelmatig gedemonstreerd door hypnotiseurs op het toneel.

In weerwil van al deze kritiek is er toch een groeiende trend om therapeuten te raadplegen die hypnose en andere ontspannings-technieken gebruiken om hun cliënten naar vorige levens terug te voeren en zo de oorzaak van hun problemen te vinden. Ook is er sprake van een groot aantal opmerkelijke genezingen, vooral in verband met fobieën die men uit een vorig leven zou hebben "meegenomen".

Positieve bewijzen?

Er zijn ook veel voorbeelden van gehypnotiseerde, in een vorig leven teruggevoerde mensen waarbij informatie werd geleverd die ze onmogelijk zelf op normale manier hadden kunnen vergaren. De journalist Ray Bryant, bijvoorbeeld, die onder hypnose een boerenarbeider in Essex was rond de eeuwwisseling, werd door de hypnotiseur Joe Keeton gevraagd om terug in de tijd te gaan naar 22 april 1884 toen hij vier jaar oud was. Op het moment dat dat gebeurde, kreeg Ray een geschrokken uitdrukking op zijn gezicht en zei hij dat het hele huis schudde en de borden van de planken vielen.

Bryant wist niet dat een onderzoeker kort tevoren een verwijzing naar de "Grote Aardbeving van Essex" van die dag op het spoor was gekomen. Keeton had daarop besloten eens te kijken wat er zou gebeuren als Bryant teruggevoerd werd naar de dag dat de aardbeving op volle kracht was.

Gevalien zoals dit en dat van Engin Sungur lijken alle normale uitleg te weerstaan. Maar vormen ze het bewijs van vorige levens? Stevenson gaat niet verder dan te suggereren dat ze "op reïncarnatie schijnen te wijzen", terwijl sceptici geloven dat het antwoord elders gevonden moet worden.

Sommige parapsychologen beweren dat dit soort informatie verkregen kan worden door een vorm van buitenzintuiglijke waarneming (ESP)- zich een vorig leven herinneren door telepathisch op het leven van iemand anders af te stemmen. Maar als ESP het antwoord is, waarom geeft de grote meerderheid van de mensen met vorige levens dan op geen enkele andere manier blijk van ESP-gaven?

Een andere theorie is dat de herinnering aan een vorig leven een biologisch fenomeen is- het resultaat van een voorouderlijk, raciaal of collectief geheugen dat eeuwenlang teruggaat. Op de een of andere manier- niemand weet hoe- krijgt een persoon verbinding met de ervaringen of mentale processen van een voorouder.

Nog een andere theorie probeert een verband te leggen tussen herinneringen aan een vorig leven en een meervoudige persoonlijkheidsstoornis. In sommige gevallen waarbij hypnose werd gebruikt om bepaalde mentale stoornissen te genezen, is het inderdaad voorgekomen dat er toevalligerwijze een subpersoonlijkheid naar boven kwam. Waarschijnlijk beschikt iedereen min of meer over de mogelijkheid om "zich te splitsen", en manifesteert dit zich alleen maar als we in een veranderde staat van bewustzijn verkeren. Als het antwoord echter hier zou liggen, hoe verklaren we dan de accurate informatie over vaak nauwelijks bekende historische details die er onder hypnose uit kan komen?

De vragen die blijven.

Maar ook al zijn er overtuigende aanwijzingen dat iemand na de dood voort bestaat, dan blijven er toch nog veel onbeantwoorde vragen. Bijvoorbeeld: welk deel van ons wordt dan eigenlijk gereïncarneerd? Als we allemaal een aantal levens hebben, waarom worden sommige levens dan wel herinnerd en andere niet? En, het meest raadselachtige, waarom hebben de meesten van ons geen herinneringen aan vorige levens?