Vicieuze graancirkels.

Wie of wat is verantwoordelijk voor de enorme geometrische formaties op graanvelden? Rob Irving op zoek naar de cirkelmakers.

De overeenkomst tussen dit patroon en de structuur met dubbele helix van het menselijke DNA is treffend. En al komt het er niet exact mee overeen, toch draagt het duidelijk het stempel van een of andere intelligentie. Is het wellicht een afdruk van een buitenaardse vorm van DNA- als handtekening van de maker.

Op een vroege ochtend in juli 1991 begon Rita Goold met haar collega's van het onderzoeksteam aan een routineronde in de buurt van Alton Barnes, een gehucht in Engeland, bekend vanwege een wel zeer spectaculaire graancirkel. Terwijl de dauw nog over het veld hing, kwam datgene wat ze hoopten uit, en wel op een manier die ze nooit hadden durven dromen. "Het leek wel iets uit een film van Steven Spielberg," zou ze later zeggen, met een verwijzing naar de scène uit Raiders of the Lost Ark waarin de Ark wordt geopend. Rita's collega's waren het daarmee eens, en een van hen sprak van een "bijbels" tafereel.

Even na 3 uur in de ochtend kwam uit een wolk een witte lichtgevende buis naar beneden, eerst langzaam, waarbij er zoals de ooggetuigen verklaarden een vloeistof-achtige substantie vanaf kwam. Het landde op een nabijgelegen heuvel, waarbij het rakelings over het veld scheerde. "Toen het naar beneden kwam," verklaarde Rita, "kwamen er opzij twee armen naar buiten die de top van de heuvel bedekten- dat zal een kleine 250 meter in doorsnee zijn geweest- en via elke arm kwam al dat spul naar buiten, waarmee beekjes opgevuld, wolken gemaakt en formaties gevormd werden, en terwijl dit zo aan de gang was raakte de buis verder leeg." De hele gebeurtenis duurde acht seconden en veroorzaakte de nodige consternatie, zonder echter ook maar een spoor achter te laten, voorzover Rita later bij daglicht kon beoordelen.

De opwinding werd er alleen maar groter op toen het verhaal de dag daarop rondging in de plaatselijke pubs, die in deze tijd van het jaar altijd propvol zaten met liefhebbers van graancirkels. Hadden Rita en haar collega's het mechanisme achter de graancirkels echt in werking gezien?

Over de boodschap die dit patroon bevat zijn de meningen verdeeld. Kan het een stroomschema zijn van een technologie die ons eeuwen vooruit is?

Mysterieuze kracht.

In de tien jaar dat graancirkels nu in de publieke belangstelling staan zijn duizenden mensen naar de glooiende heuvels van Wiltshire gekomen, de graanschuur van Engeland en het epicentrum van het fenomeen. In dezelfde streek bevinden zich belangrijke prehistorische plekken als Stonehenge, Avebury, het raadselachtige Silbury Hill en, dichterbij nog, West Kennet Long Barrow. Tegen oogsttijd zwermen de bezoekers uit door de streek, gewapend met camera's, microfoons en gevoelige apparatuur voor het geval de mysterieuze kracht achter dit alles zich mocht aandienen. Voor de meteoroloog dr. Terence Meaden kwam wat door Rita Goold was waargenomen als een godsgeschenk- zij het niet in de letterlijke zin. In al de jaren dat hij het fenomeen had onderzocht, had Meaden stelselmatig een zuiver wetenschappelijke verklaring bepleit; een eenzame stem die inging tegen de luidruchtige spraakverwarring van vele alternatieve profeten.

Wetenschappelijke verklaring.

Uitgaande van wat zijn onderzoek naar tornado's hem geleerd had, stelde Meaden dat een statische werveling van geïoniseerde lucht- vergelijkbaar met een tornado, met dit verschil dat hier de krachten naar beneden waren gekeerd- verantwoordelijk moest worden gehouden voor deze formaties, hoe ingewikkeld ook; een weliswaar zeldzaam, maar volkomen natuurlijk effect dat onder bepaalde klimatologische en topografische omstandigheden kan optreden. Deze "plasmawerveling" had zich, naar hij zei, altijd al op aarde voorgedaan, al was het zelden waargenomen, nooit opgetekend en- tot op heden- onbenoemd gebleven. Dwars ingaand tegen het idee dat de formaties een recent verschijnsel zijn, opperde Meaden dat graancirkels ooit de inspiratie waren geweest voor de prehistorische stenen cirkels. Bovendien zou, nog meer tot ergernis van degenen die het op buitenaardse inmenging hielden, zijn theorie ook de verklaring kunnen zijn waarom er zoveel meldingen en ervaringen waren geweest die naar ufo's verwezen, inclusief de verhalen over ontvoeringen door buitenaardse wezens. Er stond een conflict als dat tussen de aanhangers van "aardlichten" en die van de traditionele ufo's van "bouten en moeren". Op de landbouwgronden van zuidelijk Engeland werden de gevechtslijnen tussen de orthodoxe wetenschap en de transcendentale mysteries van het paranormale duidelijk getrokken.

Dit patroon volgt een Fibonacci-reeks- waarbij elk nummer of elke dimensie de som is van de nummers of dimensies ervoor. Ofschoon even groot als Stonehenge, schijnen de 89 cirkels waaruit het bestaat in nog geen drie kwartier gemaakt te zijn. Hoe dat kan, zelfs al zou het mensenwerk zijn, blijft een mysterie.

De wereld voor gek gezet.

Hoe Meaden ook proheerde de patronen in de velden te verklaren. uiteindelijk moest hij toegeven dat, behalve bij de meest eenvoudige cirkels, er toch een of andere vorm van intelligentie aan te pas moest zijn gekomen. Hij vermoedde dat de verklaring wereldser en laag-bij-de- grondser kon zijn.

De bevestiging daarvan diende zich aan in de onwaarschijnlijke gedaante van Doug Bower en Dave Chorlev- beter bekend als Doug en Dave- twee heren van in de zestig uit Southampton. Met grote koppen in de boulevardbladen beweerden zij degenen te zijn die "de Wereld Voor Gek Zetten." Vijftien jaar lang waren ze iedere zomer de velden van Hampshire en Wiltshire ingekropen, met planken en een touwtje waar ze graancirkels mee maakten, waarbij hun ontwerpen er met het jaar fraaier op werden. Beiden waren grote lief hebbers van kunst en de inspiratie voor hun eerste ontwerp- twee cirkels gecombineerd met een brede baan en geflankeerd door een stel korte, evenwijdig lopende strepen- deden ze naar hun zeggen dan ook op uit een boek over moderne Russische schilderkunst. Maar de lol die ze aanvankelijk hadden toen hun werk werd omschreven als het product van "superieure intelligentie" was er voor hun op een gegeven moment wel van af. Toen namen ze het besluit alles op te biechten- alleen, ze werden door bijna niemand geloofd.

Dit sneeuwvlokpatroon lijkt op een Koch-fractal, al zien sommigen er ook een ster in. De Koch-fractal komt in de natuur veel voor, zij het alleen op microscopisch niveau.

Samenzwering of bedrog?

Enkele journalisten kwamen toen ook met verhalen over slimmeriken die graancirkels hadden gemaakt. Sommigen gaven zelfs toe dat ze in hun streven het bedrog op te sporen zelf cirkels waren gaan maken, waardoor het alleen nog verwarrender werd. Deze onthullingen gingen vergezeld van geruchten als zouden Doug en Dave- of eigenlijk iedereen die de optie van bedrog ondersteunde- slechts de pionnen zijn van een veel serieuzere samenzwering, bedoeld om het hele verschijnsel van graancirkels in diskrediet te brengen. Ineens kwamen de mensen die de vruchten van hun onderzoek al in het niets zagen verdwijnen aanzetten met de verdenking van sabotage door "de regering", de CIA en extreme groeperingen binnen de officiële Kerk.

Gerenommeerde ufologen als Jacques Vallée suggereerden vagelijk dat de cirkels het resultaat waren van tests met ultrageheime ruimtewapens, als vervolg op het "Star Wars" -project-met als ondertoon dat de menselijke cirkelmakers opzettelijk waren misbruikt om verwarring te stichten onder serieuze wetenschappers. Met ingang van zomer 1993 waren deze onderzoekers de strengste wetenschappelijke methoden gaan hanteren, in reactie op de kritiek dat hun theorieën vooral stoelden op vroom bijgeloof. Ze namen grond- en graanmonsters in de hoop bewijzen te vinden voor bet wijdverbreide idee dat de cirkels door een plotselinge, intense hitte waren ontstaan, wellicht van een uit microgolven bestaande energie. Sommige onderzoekers ontdekten verschillen in groeiniveau tussen zaden uit de cirkels en die uit de rest van het veld. Anderen stelden dat de kristalstructuren van de planten veranderingen te zien gaven. Een gedegen opgezet Amerikaans onderzoeksteam ontdekte in een grote formatie zeer geringe emissies van niet-natuurlijke radioactieve isotopen.

Is dit patroon misschien een kaart met daarop drie planeten in een cirkelbaan rond een verre, buitenaardse zon- een soort kosmische ansichtkaart zoals de NASA ze wel bevestigde aan de Voyager ruimtesondes.

Wetenschappelijk bewijs.

Nu ging het erom met een wetenschappelijk onderbouwde lakmoesproef te komen om de valse cirkels van de echte te kunnen onderscheiden. Daarop kwam dr. William C. Levengood in beeld, een biofysicus nit Michigan. Zijn analyse luidde dat de monsters in vergelijking met de controlemonsters a-typische variaties vertoonden, met zowel hoge als lage stralingsniveaus en belangrijke verschillen in de celstructuur.

Nadat dr. Levengood graan- en kalkmonsters had onderzocht die bedekt waren met een roestkleurige, glazige substantie- vermoedelijk het stof van een meteoriet- kwam hij met een welhaast alchemistische combinatie van voorgaande theorieën naar voren. Hij stelde dat graancirkels het resultaat waren van een intelligent gestuurde plasmawerveling- chaotisch, geen mensenwerk, maar met een schijnbaar grenzeloze creativiteit. Is dit de natuur als nabootsing van kunst? Ervaren onderzoekers, die de schoonheid van het geheel nu als een waarde op zich aanvaarden, zal de ironie daarvan niet ontgaan.