Fotograferen van UFO's.

De camera liegt nooit, maar bewijzen de talloze foto's van UFO's dat wij door buitenaardse wezens worden bezocht? Of vormen ze alleen een bron van frustratie voor de ufoloog?

Op 13 maart 1993 zag Stephen Woolhouse iets raars in de lucht. Het zweefde geluidloos boven het boerenland achter zijn huis in het Engelse Bispham in Lancashire. Zoals velen vóór hem was Stephen getuige van een van 's werelds langstdurende mysteries. Maar gelukkig was hij in het bezit van een startklare camcorder en kon hij het glanzende voorwerp filmen voordat het door de donker wordende hemel werd verzwolgen.

Is zoiets echt een bewijs van een bezoek van buitenaardse wezens? In deze tijd van SF-miljoenenspektakels en hi-tech speciale effecten kan men zelfs met de gewoonste camera tot verbazingwekkende resultaten komen. En UFO's zijn inmiddels rijp voor exploitatie, zoals de furore over de film van Roswell over sectie op een buitenaards wezen aantoont. Een foto kan niet meer kritiekloos geaccepteerd worden, maar moet eerst uitgebreid door deskundigen worden onderzocht. En daar zijn we meteen bij het begin van de problemen.

In de vroegste dagen van het UFO-mysterie werd er vaak van uitgegaan dat als de afbeelding op een vliegende schotel leek, het ook een vliegende schotel was.

Zo'n naïve benadering vraagt werkelijk om moeilijkheden, die dan ook niet uitbleven. In februari 1962 rapporteerde Alex Birch, een teenager uit Sheffield in Engeland dat hij en een paar vrienden een formatie van donkere voorwerpen in de lucht boven hun tuin hadden gezien. Ze waren er ook in geslaagd een foto van de buitenaardse vloot te nemen- die trouwens door niemand anders in de stad waargenomen was.

Fotografisch bewijs?

Birch en zijn vader werden een tijdje lang als helden behandeld. Ze werden uitgenodigd om naar Londen te komen, waar ze ambtenaren van het Ministerie voor de Luchtvaart ontmoetten, die een rapport opstelden. Vervolgens sprak Alex een groep mensen toe die bijeen was voor het oprichten van de UFO Research Organisation.

Het was een van de meest besproken foto's van het jaar. Jammer genoeg onderzocht niemand echt goed de wolkjes van zwarte vlokken tegen de achtergrond van een korrelige lucht. Zoals met zoveel andere gevallen was gebeurd, werd de foto van Birch in de UFO-folklore opgenomen als een onopgelost mysterie.

Tien jaar later besloot de inmiddels volwassen Alex Birch om een bekentenis te doen. De foto was een trucage. Hij had ruwweg een paar UFO's op een stuk glas geschilderd, dit in de tuin ergens tegenaan gezet en de lucht gefotografeerd. Het resultaat vertoonde een vage gelijkenis met een ruimteschip dat door de lucht zweefde.

De "UFO-mensen" waren diep geschokt door deze onthulling. Er werden richtlijnen opgesteld voor het onderzoeken van dit soort foto's en deze zijn sindsdien voortdurend verfijnd en verbeterd. Het werd al gauw duidelijk dat veel zogenaamde foto's van UFO's dat helemaal niet waren. Er werden natuurlijk nog meer van dit soort grappen uitgehaald.

Een camera werkt min of meer zoals het menselijk oog en geeft weer wat er is, maar kan ook gefopt worden. Licht kan al gauw vreemd lijken, vooral als het door mistige lucht schijnt. Als iemand echt gelooft dat hij een UFO ziet, zal de camera dat niet snel ontmaskeren.

Een enkel ogenblik.

Een camera kan trouwens zelfs een handicap zijn als het om raadselachtige voorwerpen gaat. Dat is omdat het oog de tijd waarneemt zoals deze normaal verloopt, maar de camera een enkel ogenblik tot één foto "bevriest". Een veel voorkomend voorbeeld van een toevallige vervalsing is een vogel die door het beeld vliegt. De sluiter is misschien een fractie van een seconde open en op dat moment kunnen de vleugels van de vogel getransformeerd worden tot een misleidende imitatie van een vliegende schotel.

Tegenwoordig betrekken ufologen automatisch fotografische experts bij het onderzoeken van dergelijke probleemgevallen. Ze kunnen andere oorzaken van verkeerde beeldvorming uitsluiten, met name schitteringen in de lens die optreden wanneer een foto 's nachts wordt genomen en er een gewone, maar heldere lichtbron in beeld is.

Toch hebben onderzoekers geleerd nooit "nooit" te zeggen over een UFO-foto. Wereldwijd zijn ongeveer 5000 foto's onderzocht en een klein aantal daarvan- misschien één op de honderd- lijkt echt onverklaarbaar. De meerderheid is een mengsel van onbedoeld bedrog, trucage en verwarring met iets anders.

Zeg nooit "nooit".

Zelfs als iets onomstotelijk vaststaat, zullen weinig UFO-deskundigen dat zonder terughoudendheid verdedigen. Dit wordt goed duidelijk aan de hand van een geval in Amerika. De cameraman (die anoniem wenst te blijven), een doctor in de biochemie met een reputatie op het spel, was zeker niet een typische bedrieger. In november 1966 reed de wetenschapper over de Williamette-pas in Oregon in de hoop foto's te kunnen maken van een met sneeuw bedekte bergpiek. Zijn geduld werd beloond, toen hij een vreemd voorwerp naar de hemel op zag schieten, en hij reageerde instinctief en legde het op de foto vast.

De foto was zeer bijzonder. Er bleek een schijf op te staan met platte onderkant, die van de bomen af omhoog vloog en een pluim van sneeuw meezoog in zijn kielzog. Nog opmerkelijker was dat er drie aparte beelden van de UFO op die ene foto stonden. Het was alsof het ruimteschip verschillende keren was gedematerialiseerd en weer gematerialiseerd in die enkele honderdsten van een seconde dat de sluiter van de camera open stond.

Vanwege de onberispelijke reputatie van de getuige werd deze zaak zeer ernstig genomen.

Zoals in iedere fotografische analyse moesten sommige aannames worden gedaan. Zo werd er bijvoorbeeld vanuit gegaan, dat de UFO vloog en zich op geruime afstand van de camera bevond. Maar in de wereld van de UFO's is iets niet altijd wat het lijkt.

In 1993 maakte onderzoeker Irwin Weidler de resultaten bekend van een verrassend nieuw onderzoek naar de foto uit Oregon. Hij gaf toe dat hij aanvankelijk geloofd had dat er echt een UFO op stond. Maar zijn achterdocht werd gewekt toen hij naar het gebied reisde en iets in het landschap opmerkte dat er onder speciale omstandigheden als een UFO uit kon zien. Vervolgens deed hij enkele experimenten, nam hij foto's vanuit een rijdende auto en gebruikte daarbij verschillende sluitertijden. Uiteindelijk stelde hij vast dat de UFO in werkelijkheid een verkeersbord was en het drievoudige beeld het resultaat van de beweging van de camera en de snelheid van de auto. En waarschijnlijk had hij gelijk.

Het onverklaarde.

Sommige UFO-foto's kunnen echter niet worden verklaard. Op 16 januari 1958 vervoerde het Braziliaanse marineschip de Almirante Saldanha een team wetenschappers naar een weerstation op het eiland Trindade- een onbewoonde rots in de Zuid-Atlantische Oceaan- toen een UFO laag boven het water verscheen. Hij vloog om het schip, draaide om het eiland en vloog toen onder de ogen van tientallen mensen weg. Een van hen was de fotograaf van de expeditie, die een serie foto's nam waarop het voorwerp duidelijk te zien is.

De Braziliaanse kapitein gaf onmiddellijk opdracht de negatieven te ontwikkelen en droeg de film over aan het militaire gezag. Na enig beraad gaf de regering de film vrij en deelde mede dat zij niet kon verklaren wat erop stond.

Desondanks houden sceptici de foto voor een hersenspinsel. Dus gaat de zoektocht naar meer bewijs door, zoals in de meeste andere gevallen. Ufologen zijn in verwarring, omdat de meest overtuigende foto's jaren geleden gemaakt werden. Er zijn er zeer weinig van recente datum, ondanks een enorme groei van het aantal camerabezitters. Komt dit doordat bedrog en toevalige vervalsing nu zo zorgvuldig worden uitgesloten, dat alleen de weinige echt vreemde gevallen overblijven?

In de jaren "90 nam het aantal video's waarop UFO's voorkwamen snel toe. In de meeste gevallen ging het om begripsverwarring, maar tot op heden heeft de film die Stephen Woolhouse in 1993 bij Blackpool maakte iedere poging een oplossing te vinden weerstaan. De Northern Anomalies Research Organisation deed pogingen om een aardse oorsprong te vinden, maar de zaak blijft onopgelost.

Meer bewijs nodig.

Hoe intrigerend het bewijs ook moge zijn, het komt vaak neer op weinig anders dan een lichtje aan de hemel. Zo'n niet doorslaggevend verschijnsel kan nooit een afdoend bewijs vormen voor de aanwezigheid van buitenaardse bezoekers. Toch zijn er veel verhalen van getuigen, die beweren dat ze in een UFO geweest zijn.